Begrippenlijst

Vertaalwereld

Anglicisme
Barbarisme, oftewel taalvervuiling uit het Engels. Schijnbaar Nederlandse woorden of uitdrukkingen die zijn overgenomen of zijn gevormd naar Engels voorbeeld. Voorbeelden van anglicismen zijn: ‘geld maken’ (geld verdienen), ‘pijplijn’ (pijpleiding) en ‘frontpagina’ (voorpagina).

Apostille
Een stempel met als doel de legalisatie van een document te verkorten. Een document dat voorzien is van een apostille hoeft niet meer te worden gelegaliseerd door de ambassade of het consulaat van het land waarvoor het document is bestemd.

Apostilleverdrag
Verdrag tot afschaffing van de vereiste voor het legaliseren van buitenlandse openbare akten. Dankzij het Apostilleverdrag is het legaliseren van veel documenten eenvoudiger.

Asymmetrisch tolken
Alle deelnemers spreken in hun moedertaal, maar luisteren in enkele andere talen naar de gesproken versies. Meestal begrijpen deelnemers een of zelfs meer van de gesproken talen, maar beheersen die taal onvoldoende om deze te kunnen spreken. Asymmetrisch tolken is een manier om de toch al schaarse tolken zo efficiënt mogelijk in te zetten.

Een team dat tolkt tussen alle officiële talen bestaat al gauw uit meer dan zeventig tolken. Beperken we het aantal actieve talen tot drie, dan voldoen tien tolken. De deelnemers kunnen in hun moedertaal spreken, maar slechts naar drie talen luisteren. Een vereiste voor asymmetrisch tolken is dat de deelnemers een of meer van de actieve talen begrijpen.

Beëdigd vertaler
Een vertaler die op grond van opleiding en ervaring voor een of meerdere taalcombinaties en vertaalrichtingen door een rechtbank is beëdigd en staat ingeschreven in het kwaliteitsregister voor tolken en vertalers van het ministerie van Justitie.

Beëdigde vertaling
Een door een beëdigd vertaler uitgevoerde vertaling van een officieel document met gelijke geldigheid als het origineel. De vertaling moet in zijn geheel overeenkomen met de originele tekst. Het vertaalde document wordt uiteindelijk voorzien van een handtekening, een stempel en een slotformule, oftewel een beëdigde verklaring van de beëdigd vertaler.

Brontaal
De taal van de uitgangstekst; de taal van waaruit wordt vertaald.

Cajun-Frans
Ook wel ‘patois’ genoemd. Het is een variant op het Acadisch Frans, een taal die in een deel van Louisiana (VS) wordt gesproken door de cajunbevolking.

Consecutief tolken
Het samenvattend vertalen van het gesprek. Na het uitspreken van een boodschap door de spreker, vertelt een tolk deze in een andere taal. Deze wijze van tolken wordt vaak toegepast bij korte presentaties of telefoongesprekken.


Consistentie
Voor één begrip kunnen vaak meerdere woorden (synoniemen) of omschrijvingen worden gebruikt. Het maakt de tekst misschien wel wat afwisselender, maar ook voor sommige mensen ook moeilijker te begrijpen, omdat dit verwarrend kan zijn en problemen kan opleveren. Daarom is het belangrijk om in instructieve en informatieve teksten eenduidigheid, oftewel consistentie, na te streven. Met vertaalsoftware kan deze consistentie eenvoudig worden gewaarborgd.

Controlled Language
Een vereenvoudigde, hoogst uniforme taal met beperkte syntax, vocabulaire en terminologie. Dankzij de simpele structuur zijn teksten in ‘controlled language’ gemakkelijk leesbaar en lenen deze zich bij uitstek voor de verwerking door analytische statistische machines en instrumenten voor informatieverwerking, waardoor ze nog sneller en beter kunnen worden vertaald. ‘Controlled Language’ wordt toegepast in technische documenten.

Copyediting
Het verbeteren van teksten op het gebied van spelling, interpunctie, stijl en grammatica. Er worden geen wezenlijke wijzigingen in de tekst doorgevoerd. De copyeditor neemt de auteur deze taaltechnische zaken uit handen, zodat de schrijver zich volledig op de inhoud kan concentreren.

Copywriting
Het schrijven van copy of tekst voor pr- of marketingdoeleinden van een persoon, product, bedrijf, mening of idee. De schrijver van copy, een copywriter genaamd, bedenkt het concept waarmee de doelgroep het beste kan worden benaderd. Hij houdt daarbij rekening met culturele en taalkundige aspecten.

Corpora
Meervoud van corpus: een verzameling teksten of spraakfragmenten met toegevoegde taalkundige annotaties die gebruikt worden voor een linguïstische analyse, dus taalkundig onderzoek of taal- en spraaktechnologische toepassingen. Corpora vormen de basis voor de opbouw van taalgebruik dat compatibel is met programma’s voor het automatisch vertalen van technische teksten.

Documentatiebeheer
Het bijhouden en actualiseren van alle technische documentatie, zodat personen bij projecten, onderhoudswerkzaamheden
of andere handelingen altijd de beschikking hebben over de meest recente versie.

Doeltaal
De taal van de uitgangstekst; de taal van waaruit wordt vertaald.

Dunglish
Ook wel Dutch-English genoemd. Dunglish is Engels doorspekt met typische taalfouten die door Nederlanders worden gemaakt. In zijn ergste vorm noemen we dit Steenkolenengels, dat het resultaat is van te letterlijk vertaalde Nederlandse woorden en uitdrukkingen in het Engels.

Fluistertolk
Een simultaantolk die rechtstreeks in het oor van de deelnemer fluistert. De fluistertolk bevindt zich tussen de deelnemers en tolkt gelijktijdig en rechtstreeks in het oor van de deelnemer. Fluistertolken zijn een optie bij een kleine groep deelnemers die dichtbij elkaar staan of zitten, bijvoorbeeld bij bilaterale vergaderingen of in groepen met slechts enkele deelnemers die geen gemeenschappelijke taal beheersen.

Franglais
Ook wel Frenglish of Canadees-Frans genoemd. Het is een mix van Frans en Engels: geschreven of gesproken Frans met een inmenging van Engelse woorden.

Gallicisme
Barbarisme, oftewel taalvervuiling uit het Frans. Schijnbaar Nederlandse woorden of uitdrukkingen die zijn overgenomen of zijn gevormd naar Frans voorbeeld. Het Vlaams is ermee doorspekt. Gallicismen worden daarom ook wel eens Belgicismen genoemd. Voorbeelden hiervan zijn: ‘een gekend schrijver’ in plaats van ‘een bekend schrijver' en ‘op het eerste zicht’ (op het eerste gezicht).

Germanisme
Barbarisme, oftewel taalvervuiling uit het Duits. Schijnbaar Nederlandse woorden of uitdrukkingen die zijn overgenomen of zijn gevormd naar Duits voorbeeld. Voorbeelden van Germanismen zijn: ‘grootstad’ (een grote stad), ‘bemerking’ (opmerking) en ‘vijftiger jaren’ (jaren vijftig).

Hertalen
Hertalen = vertalen + herschrijven. Een term uit de vertaalwereld waarmee wordt aangeduid dat een tekst tijdens het vertaalproces meteen in de doeltaal wordt herschreven. Voor anderstalige lezers komt de tekst dan niet over als een vertaling, maar lijkt het alsof de tekst origineel in die taal werd opgesteld.

Legaliseren
Het vaststellen dat een document door een daartoe bevoegde persoon is afgegeven en dat de handtekening op het document afkomstig is van de ondertekenaar.

Lokaliseren
Het aanpassen van een tekst aan de cultuur, behoeften, verwachtingen en zakelijke gebruiken van de doelgroep in een ander land. Lokalisatie behelst meer dan alleen vertalen. Valuta, eenheden, interpunctie, maten en gewichten, maar ook regionale taalverschillen zijn punten die bij lokalisatie in acht worden genomen.

Machinevertaling
Een volledig geautomatiseerde vertaling: een document wordt in een vertaalmachine ‘gestopt’ en er rolt een volledig vertaalde tekst uit. Op basis van taalkundige regels, woordenlijsten en algoritmen wordt de tekst in zijn geheel opnieuw samengesteld in een andere taal. Er zijn ‘rule-based’ machinevertalingen (vertalingen gebaseerd op taalkundige regels) en statistische machinevertalingen. De nieuwste trend zijn ‘hybride vertaalengines’, die de vertaling produceren op basis van een combinatie van beide principes.

Meelezers
Specialisten uit de praktijk die als geen ander de vaktermen en begrippen kennen en die weten welke terminologie gebruikelijk is in de betreffende branche en regio. Vaak zijn deze meelezers wetenschappers, (dieren)artsen of adviseurs. Vertaalspecialisten en meelezers vormen samen een perfecte combinatie voor de wat meer wetenschappelijke vertalingen van gespecialiseerde literatuur.

Native speaker
Een vertaler die uitsluitend vertaalt in zijn moedertaal, de taal waarin hij is opgevoed en opgeleid. De Nederlandse term voor ‘native speaker’ is moedertaalspreker.

Neerlandisme
Ook wel eens, niet geheel terecht, Hollandisme genoemd. Neerlandismen zijn woorden of uitdrukkingen in een vreemde taal die zijn gevormd naar Nederlands voorbeeld en in strijd zijn met het karakter van de overnemende taal.

NEN5509
Nederlandse norm voor gebruikershandleidingen. Deze norm bevat adviezen over de inhoud, de formulering, de structuur en de presentatie van handleidingen.

Proofreading
Proofreading, proeflezen of schoonlezen is het controleren van tekst in de uiteindelijke lay-out (drukproef) op productiefouten, ontbrekende accenten, onjuiste afbrekingen en deze fouten te corrigeren voordat de tekst naar de drukker gaat.. 

Redigeren
Het beoordelen en aanpassen van een tekst op leesbaarheid, indeling, spelling, formulering en schrijfstijl. Daarbij kunnen zinnen geschrapt, alinea’s verplaatst, woorden vervangen en stukken herschreven worden. Het doel van redigeren is om de boodschap beter en duidelijker tot zijn recht te laten komen zonder afbreuk te doen aan de inhoud van de tekst. Ook kunnen bestaande teksten aan een bepaalde doelgroep worden aangepast of als websitetekst worden herschreven.

Reviseren
Het systematisch vergelijken van de originele tekst (brontekst) met de vertaling (doeltekst) en het aanbrengen van noodzakelijke wijzigingen, nog voordat deze aan de klant wordt geretourneerd. Het doel is om er zeker van te zijn dat de vertaling een correcte en consistente weergave is van het origineel en in de juiste stijl is geschreven. Er wordt rekening gehouden met klantinstructies en voorkeursterminologie. De revisor heeft aantoonbare kennis en ervaring in het betreffende vakgebied (juridisch, technisch, medisch enz.) en van de bron- en doeltaal.

SEO
Search Engine Optimization, in het Nederlands 'zoekmachineoptimalisatie'. SEO is erop gericht een website een hogere ranking in zoekmachines te laten krijgen. Bij het vertaalproces kan daar ook op worden ingespeeld door het gebruik van doeltreffende sleutelwoorden, ook wel zoekwoorden of keywords genoemd.

Simultaan tolken
Tolken terwijl de spreker aan het woord is. De simultaantolk zit in een geluiddichte cabine met minimaal één collega-simultaantolk. De spreker in de zaal praat in een microfoon. De tolk hoort in zijn koptelefoon wat er wordt gezegd en vertaalt dit gelijktijdig in een andere taal. De deelnemers in de zaal krijgen via een koptelefoon de vertaling van de tolk te horen.

Slotformule
Een verklaring van de vertaler waarin hij of zij verklaart dat de beëdigde vertaling een getrouwe en nauwkeurige vertaling is van het oorspronkelijk document.

Terminologiebeheer
Het bijhouden en beheren van een lijst met vaktermen of een terminologiedatabank in een of meerdere talen om een consistent en eenduidig gebruik in verschillende documenten te waarborgen.

Transcreation
Een vakterm uit de reclame- en marketingwereld. Met transcreation wordt het creatief vertalen van een boodschap in een andere taal bedoeld. De term 'creatief' duidt erop dat het doel, de stijl, de toon en de context van de vertaalde tekst gehandhaafd blijven. De vertaalde tekst dient bij de lezer dezelfde emoties en nuanceringen op te roepen als bij de lezer van de brontekst.

Vertaalgeheugen
In het Engels ook een Translation Memory (TM) genoemd. Een vertaalgeheugen is een database waarin tijdens het vertaalproces zinnen en zinsdelen uit de brontaal en doeltaal worden opgeslagen. Het doel van TM is het vertaalproces te vergemakkelijken en te uniformeren. Het is een ideaal hulpmiddel bij het uitvoeren van bijvoorbeeld technische vertalingen.

Vertaalsoftware
Computerprogramma’s die worden ingezet tijdens het vertaalproces. Deze worden ook wel CAT-tools (Computer Assisted Translation) genoemd. CAT-tools maken gebruik van vertaalgeheugens.

Vertalen
Het omzetten van een tekst in een andere taal.

Vierogenprincipe
Een tekst wordt vertaald door een vertaler en daarna wordt de vertaling beoordeeld door een gekwalificeerde collega. Er kijken vier ogen naar de vertaling, vandaar 'vierogenprincipe'.

Voorkeurswoordenlijst
Een klantafhankelijke woordenlijst in een of meerdere talen, waarin voorkeurstermen voor dat betreffende bedrijf worden opgenomen. Deze lijst wordt voortdurend bijgewerkt.

Zoekwoorden
Ook wel sleutelwoorden of keywords genoemd. Dit zijn woorden die potentiële klanten ingeven bij een zoekopdracht in een zoekmachine.