Consequenties van onjuist spatiegebruik

Consequenties van onjuist spatiegebruik

René Dings, autoriteit op het gebied van het spatiegebruik in het Nederlands, bundelde van onjuist spatie-gebruik honderden voorbeelden met leuke anekdotes, verrassende overpeinzingen en onverwachte oorzaken in zijn boek Weg om legging.

Zoals hij zelf zegt: “Of de legging nou in de mode is of niet, sommige vrouwen zou je willen verbieden om er eentje te dragen. Er zijn zelfs mannen die van hun vrouw scheiden vanwege haar legging.

Wat geef je voor reden als iemand je vraagt waarom je bij je gemalin bent weggegaan? Simpel: Gemaal weg. Brug gesloten. Weg om legging...”

Hij maakte daarbij gebruik van het internet, de media en officiële bronnen. In zijn boek onderscheidt hij verschillende spatiefiguren: van spatiesukkels tot spatiegoeroes. Hij bespreekt de uitglijders en geeft de juiste schrijfwijze aan. Vooral de lastige gevallen krijgen volop aandacht.

Als belangrijke oorzaken van onjuist spatiegebruik noemt hij de desinteresse in de Nederlandse taal en de invloed van het Engels. We gebruikten in een eerder hoofdstuk de term Engelse ziekte voor het verschijnsel dat woorden, die deel zijn van een samenstelling, los van elkaar worden geschreven, terwijl onze eigen spellingsregels vereisen dat ze aan elkaar of met koppelteken worden geschreven.

Wij voegen toe dat er vaak ten onrechte wordt gedacht dat het losschrijven van woorden de leesbaarheid verhoogt. Maar ook de wijzigingen in spellingregels van 1996 hebben verwarring gebracht. Daarbij komt nog dat de vele foutieve voorbeelden uit de praktijk ons doen geloven dat het ‘los schrijven’ zo hoort; het staat immers ook ‘los geschreven’ op het internet. En dat maakt dat de foute spelling steeds vaker wordt toegepast.

Hoe weet ik dan of ik wel of niet een spatie moet gebruiken?
Het hangt ervan af wat u bedoelt: een lange afstandsloper is een afstandsloper die lang is, een langeafstandsloper is een loper van lange afstanden. Een vergelijkbaar verschil bestaat tussen hoge snelheidslijn en hogesnelheidslijn: de eerste is een snelheidslijn die hoog is of hoog ligt. Aaneengeschreven betekent het een spoorweg geschikt voor hogesnelheidstreinen met snelheden van meer dan 200 km/uur.

De woorden langeafstandsloper en hogesnelheidslijn zijn opgebouwd uit een bijvoeglijk naamwoord en twee zelfstandige naamwoorden. Het bijvoeglijk naamwoord heeft betrekking op het eerste zelfstandige naamwoord. Daarom moet dit soort samenstellingen aaneengeschreven worden, juist om deze betekenisrelatie uit te drukken.

Voor 1996 moest u in samenstellingen als langeafstandsloper en hogesnelheidslijn een verbindingsstreepje tussen het eerste en het tweede deel schrijven: lange-afstandsloper en hoge-snelheidslijn. Nu mag dit streepje nog wel, maar gebruikelijke combinaties worden bij voorkeur aaneengeschreven.

Als u er eenmaal op gaat letten, kunt u overal onjuiste spaties ontdekken. Vaak simpelweg fout, regelmatig verwarrend maar soms ook gewoon grappig. In plaats van ‘tweejarige paarden’ staan er ineens ‘twee jarige paarden’ te koop.

Een rijwielhandel heeft een bijzondere aanbieding: ‘binnen band kopen, buiten band gratis’. En wie moet er naakt bij een workshop ‘naakt model tekenen’: het model of de tekenaars?

Platform Signalering Onjuist Spatiegebruik (SOS)
In 2004 richtte Dings het platform Signalering Onjuist Spatiegebruik (SOS) op. Dit platform probeert de ontwikkeling van het onjuist spatiegebruik een halt toe te roepen. Op de website www.spatiegebruik.nl staan tal van leuke praktijkvoorbeelden. U kunt daar uw foto's van door u gesignaleerde gevallen van onjuist spatiegebruik uploaden.

We volstaan hier met het noemen van enkele in het oog springende ingezonden voorbeelden uit de supermarkt:

  • Rode wijnglas versus rodewijnglas
  • Geitenkaas plakken versus geitenkaasplakken
  • Hete luchtoven versus heteluchtoven
  • Scharrel eieren versus scharreleieren

Het platform SOS toont op de website talrijke illustratieve voorbeelden van spatiefouten uit de praktijk, mét commentaar.

Jet Bussemaker - de minister van Onderwijs - vindt Signalering Onjuist Spatiegebruik zelfs de beste website over taal [bron: Onze Taal, december 2013].

Literatuurlijst
Dings, R. (2010). Weg om legging: Signalering Onjuist Spatiegebruik. Amsterdam: Nijgh & Van Ditmar Uitgeverij.
Dings, Vera. TOK! to me of Talk to me? | Taalanekdotes op de werkvloer. Venlo: AgroLingua BV.
Hollebeek, I & Bogle V. (2013). Taalvoutjes: het boek. Utrecht: VBK Media.

Contact

© Tempo Translator Group BV

Terug naar blogs