Meer dan het zout in de pap ...

Meer dan het zout in de pap ...

Idiomen zijn bijzondere, karakteristieke combinaties van woorden en uitdrukkingen. Deze uitingen bevatten vaak beeldspraak. Er zijn schrijvers die aan iedere tekst een idiomatische wending willen geven. Vaak worden idiomen gebruikt in combinatie met beelden om de boodschap krachtiger over te brengen. Idiomen mogen dan kleurrijke, taalkundige middelen zijn, tegelijkertijd kunnen ze een regelrechte nachtmerrie voor de vertaler vormen.

Onlosmakelijk verbonden met de cultuur
Een speechschrijver heeft zijn best gedaan om een vermakelijk welkomstwoord te schrijven. De marketingafdeling heeft een tekst opgesteld om reclame te maken voor de nieuwste innovatie van het bedrijf. Bij het vertaalproces kan het echter bij een groot aantal woorden misgaan. In een enkel geval volstaat een letterlijke vertaling, maar idiomen zijn vaak zeer specifiek en onlosmakelijk verbonden met de cultuur, waardoor ze vaak lastig te vertalen zijn. Het zijn voldoende bewezen gezegden die niet woordelijk te vertalen zijn. Een letterlijke vertaling leidt uiteindelijk tot een hilarische, maar onlogische formulering.

De kogel is door de kerk
De Nederlandse taal kent een aantal leuke voorbeelden, zoals de volgende uitdrukking: ‘Iets voor een appel en een ei kopen’. Letterlijk vertaald verliest deze zijn feitelijke betekenis. Er staat dan niet meer dat je iets tegen een lage prijs koopt, maar dat je iets inruilt voor een appel of een ei. Een ander voorbeeld is ‘De kogel is door de kerk’. Feitelijk betekent het dat er na lang aarzelen een besluit genomen is en er niets meer aan te doen valt. Een letterlijke Engelse vertaling van ‘De kogel is door de kerk’ komt totaal onbegrijpelijk over.

Flink aan de weg timmeren
Nog een leuk voorbeeld uit de oude doos is het veelvuldig gebruikt gezegde ‘Flink aan de weg timmeren’. Hier wordt niet bedoeld dat iemand letterlijk aan de weg zit te werken, maar dat je vooruitgang met iets boekt, en dat je je daarvoor positief blijft inspannen.

Deze idiomen moeten geparafraseerd worden, anders slaan ze nergens op. Net zo moeilijk is de vertaling van Engelse idiomen in het Nederlands. ‘We bring home the bacon’ ('Wij komen thuis met het spek') betekent 'We verdienen geld' en kan bijvoorbeeld als passende leus in de varkenshouderij worden gebruikt.

Een ander voorbeeld: ‘Everything is coming up roses’ ('Er groeien overal rozen') betekent 'Alles komt goed' en kan een perfecte slogan voor een tuindersbedrijf zijn. Daarnaast zou je de zorg voor eendagskuikens op de broederij perfect kunnen beschrijven met ‘We don’t put all your eggs in one basket’ (We stoppen niet al uw eieren in één mand'), oftewel 'Je moet niet al je geld op één paard zetten. Deze leuzen raken kant nog wal in het geval ze woordelijk worden vertaald.

Zoeken naar een alternatief
Met een beetje geluk komt een letterlijke vertaling overeen met de feitelijke betekenis. Zo niet, dan wordt het zoeken naar een leuk, passend alternatief. Eventueel zou je iets vergelijkbaars kunnen gebruiken dat qua betekenis en structuur een klein beetje van de brontekst afwijkt, maar dat tegelijkertijd in het gehele plaatje past.

© Tempo Translator Group B.V.

Terug naar blogs